Cənubi Qafqazda baş verən siyasi proseslər getdikcə daha aydın şəkildə göstərir ki, regionda heç bir strateji təşəbbüs Azərbaycanın maraqları nəzərə alınmadan dayanıqlı nəticə verə bilməz. Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması istiqamətində son illərdə yenidən aktivləşən cəhdlər də bu reallığı dəyişmir, əksinə onu daha da təsdiqləyir.

Xüsusilə Fransa və bəzi Qərb dairələrinin Ermənistan-Türkiyə normallaşmasını Ermənistan-Azərbaycan sülh gündəliyindən ayrı müstəvidə inkişaf etdirmək cəhdləri regionun siyasi reallıqları ilə uyğun gəlmir.

Tarixi kontekstdə bu məsələnin ən mühüm nümunəsi 2009-cu ildə imzalanmış Sürix protokollarıdır. Həmin sənədlər Türkiyə ilə Ermənistan arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasını və sərhədlərin açılmasını nəzərdə tuturdu. Lakin proses qısa müddət ərzində siyasi və hüquqi baxımdan iflasa uğradı.

Bunun əsas səbəbi isə Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal altında saxlaması idi. Türkiyə rəhbərliyi açıq şəkildə bəyan etdi ki, Qarabağ məsələsində irəliləyiş olmadan sərhədlərin açılması və protokolların parlamentdə təsdiqlənməsi mümkün deyil. Beləliklə, bir daha məlum oldu ki, Cənubi Qafqazda Ermənistanın iştirak etdiyi heç bir normallaşma prosesi Azərbaycanın maraqlarından kənarda həyata keçirilə bilməz.

Bu gün də eyni yanaşma fərqli formada yenidən gündəmə gətirilir. Xüsusilə Fransanın Ermənistan-Türkiyə münasibətlərini Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesindən ayıraraq paralel şəkildə inkişaf etdirmək cəhdləri diqqət çəkir. Lakin bu təşəbbüslər regiondakı real güc balansını nəzərə almır.

Azərbaycan açıq şəkildə bəyan edir ki, Cənubi Qafqazda davamlı sülh və sabitlik yalnız kompleks və qarşılıqlı bağlı yanaşma ilə mümkündür. Bu çərçivədən kənar təşəbbüslər isə siyasi manipulyasiya xarakteri daşıyır və regionda etibarlı nəticə vermək gücünə malik deyil.

Bu məsələdə Türkiyənin mövqeyi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ankara Bakı ilə strateji müttəfiqlik münasibətlərinə əsaslanaraq regionda balansı poza biləcək heç bir separat normallaşma modelini dəstəkləmir. Türkiyə daxilində fərqli siyasi yanaşmalar olsa da, dövlət siyasətinin əsas xətti Azərbaycanın maraqlarını nəzərə almayan formatın uğurlu ola bilməyəcəyini göstərir.

Bu isə faktiki olaraq Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin Ermənistan-Azərbaycan normallaşmasından ayrı düşünülməsinin mümkünsüz olduğunu ortaya qoyur.
Son dövrlərdə Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun regionla bağlı fəallaşan siyasəti də diqqət mərkəzindədir. Müxtəlif diplomatik təşəbbüslər və siyasi mesajlar fonunda Parisin Cənubi Qafqazda yeni təsir mexanizmləri formalaşdırmağa çalışdığı müşahidə olunur.

Bu kontekstdə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Bakı ilə aparılan məsləhətləşmələrdən sonra Makronun Ermənistan ərazisindən Türkiyəyə quru sərhəd vasitəsilə keçidinə razılıq verməməsi mühüm siyasi mesaj kimi qiymətləndirilir.

Bu hadisə bir daha göstərdi ki, regionla bağlı istənilən strateji məsələ rəsmi Bakının mövqeyi nəzərə alınmaqla reallaşa bilər. Bakı və Ankaranın ortaq siyasi iradəsindən kənar hər hansı planın uğur qazanması real görünmür.
Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, Prezident İlham Əliyevin ardıcıl və prinsipial diplomatik xətti də məhz bu reallığın qorunmasına xidmət edir. Azərbaycanın siyasəti yalnız milli maraqların müdafiəsinə deyil, eyni zamanda regionda uzunmüddətli sabitlik və təhlükəsizlik mühitinin formalaşdırılmasına yönəlib.

Bu gün formalaşan yeni geosiyasi reallıq onu göstərir ki, Cənubi Qafqazda bütün əsas qərarların mərkəzində artıq Bakı dayanır.