Cənubi Qafqazda geosiyasi dinamika son illərdə, xüsusilə Ermənistan-Türkiyə və Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin paralel inkişafı fonunda daha da diqqət çəkməyə başlayıb. Bu proseslər fonunda isə Fransa başda olmaqla bəzi xarici aktorların regiona təsir cəhdləri açıq şəkildə müşahidə olunur. Xüsusilə Parisin Ermənistan-Türkiyə normallaşmasını Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərindən ayırmaq istiqamətində təşəbbüsləri yeni olmasa da, yenidən gündəmə gətirilir.

Tarixi təcrübə göstərir ki, bu istiqamətdə həyata keçirilən diplomatik cəhdlər uzunömürlü olmayıb. Bunun ən bariz nümunəsi isə 2009-cu ilin 10 oktyabr tarixində imzalanmış Sürix protokollarıdır. Həmin sənədlər Türkiyə ilə Ermənistan arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasını və sərhədlərin açılmasını nəzərdə tuturdu. Lakin proses ciddi siyasi və strateji səbəblərdən iflasa uğradı.

Protokolların reallaşmamasının əsas səbəblərindən biri məhz Azərbaycan amili və Qarabağ münaqişəsi idi. Həmin dövrdə Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal altında saxlaması həm Türkiyə ictimaiyyətində, həm də siyasi dairələrdə ciddi narazılıq doğurmuşdu. Nəticədə Ankara Qarabağ məsələsində irəliləyiş olmadan protokolları parlamentdən keçirməkdən imtina etdi.

Bu gün də bölgədə oxşar dinamika müşahidə edilir. Fransa kimi aktorlar Ermənistan-Türkiyə münasibətlərini ayrıca platformada inkişaf etdirməyə çalışsalar da, Bakı və Ankara bu yanaşmanın uğur qazanmasına imkan vermir. Burada əsas faktor Azərbaycan və Türkiyə arasında formalaşmış strateji koordinasiyadır.

Azərbaycan hesab edir ki, regionda davamlı sülh və sabitlik yalnız Bakının mövqeyi nəzərə alınmaqla mümkündür və Ermənistanın həm Azərbaycan, həm də Türkiyə ilə münasibətlərinin paralel şəkildə normallaşması vacibdir.

Türkiyədə fərqli yanaşmalar mövcud olsa da, bu qüvvələrin dövlət siyasətinə ciddi təsir imkanları yoxdur.
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan dəfələrlə Azərbaycanın Türkiyə üçün “qırmızı xətt” olduğunu bildirib və Ermənistanla normallaşma prosesinin Bakı ilə koordinasiyalı şəkildə həyata keçirildiyini vurğulayıb.

Müşahidəçilərin fikrincə, Parisin regiondakı fəallığı ilk növbədə geosiyasi təsir imkanlarını genişləndirmək məqsədi daşıyır. Fransa bölgədə sülh və sabitlikdən daha çox öz maraqlarını təmin etməyə çalışır. Lakin reallıq ondan ibarətdir ki, Cənubi Qafqazda Azərbaycanın mövqeyi nəzərə alınmadan heç bir təşəbbüs uğur qazana bilməz.

Azərbaycanın son illərdə artan siyasi, iqtisadi və hərbi gücü onu regionun əsas qərarverici aktoruna çevirib. Bu səbəbdən beynəlxalq oyunçular tərəfindən irəli sürülən bütün təşəbbüslər Bakının maraqları prizmasından qiymətləndirilir.

Məhz bu kontekstdə mayın 3-5-də İrəvan şəhərində keçirilən Avropa İttifaqı-Ermənistan sammiti zamanı diqqətçəkən məqamlardan biri də Fransa Prezidenti Emmanuel Makron ilə bağlı yayılan məlumatlar oldu. Bildirilir ki, Makron siyasi simvolik jest kimi Ermənistan-Türkiyə sərhədindən keçərək Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşmək niyyətində olub. Lakin məsələ Türkiyə rəhbərliyi səviyyəsində müzakirə edildikdən və Azərbaycanla məsləhətləşmələr aparıldıqdan sonra bu təşəbbüsə müsbət cavab verilməyib.

Bütün bunlar göstərir ki, Cənubi Qafqazda normallaşma prosesləri bir-birindən ayrı şəkildə deyil, qarşılıqlı əlaqəli formada inkişaf edir. Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin gələcəyi birbaşa Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində əldə olunacaq nəticələrdən asılı olaraq qalır.

Beləliklə, regionda dəyişməyən əsas reallıq ondan ibarətdir ki, Cənubi Qafqazda bütün yollar Bakıya aparır.