ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, Konqres oktyabrın 1-dək federal hökumətin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı qanun layihəsini təsdiqləməsə, hökumətin fəaliyyəti dayandırılacaq.

Realmedia.info xəbər verir ki, ABŞ-də tez-tez gündəmə gələn "government shutdown" (şatdaun) federal hökumətin maliyyə çatışmazlığı səbəbindən fəaliyyətinin qismən dayandırılması deməkdir. Bu, hökumətin tamamilə fəaliyyətini dayandırması deyil, yalnız maliyyələşdirilməsi dayandırılan federal qurumların işinin müvəqqəti məhdudlaşdırılması anlamına gəlir.

ABŞ qanunvericiliyinə əsasən, Konqresin təsdiqi olmadan federal qurumlar dövlət vəsaitini xərcləyə bilməz. Buna görə də hər maliyyə ilinin başlanğıcınadək (1 oktyabr) büdcə və ya müvəqqəti maliyyələşdirmə haqqında qanun qəbul edilməzsə, "government shutdown" qüvvəyə minir.

Şatdaun niyə baş verir?

"Government shutdown"un əsas səbəbi siyasi qüvvələrin büdcə ilə bağlı razılığa gələ bilməməsidir. ABŞ-də büdcənin qüvvəyə minməsi üçün Nümayəndələr Palatası, Senat və prezident eyni qanun layihəsini təsdiqləməlidirlər. Dövlət xərcləri, vergi siyasəti, sosial proqramlar, səhiyyə və miqrasiya kimi məsələlərdə fikir ayrılığı yarandıqda maliyyələşdirmə gecikir və nəticədə federal hökumətin bir hissəsinin fəaliyyəti dayanır.

Hansı xidmətlər fəaliyyətini davam etdirir?

Şatdaun zamanı milli təhlükəsizlik və insanların həyatı üçün vacib hesab olunan xidmətlər işləməyə davam edir. Bunlara Silahlı Qüvvələr, hava limanlarında Təhlükəsizlik Administrasiyası (TSA), sərhəd mühafizəsi, hava hərəkətinin idarə olunması, federal hüquq-mühafizə orqanları və təcili tibbi xidmətlər daxildir.

Bu sahələrdə çalışan əməkdaşlar əksər hallarda maaşlarını sonradan almaq şərti ilə işlərini davam etdirirlər.

Bunun əksinə olaraq, milli parklar, muzeylər, bəzi federal agentliklər, statistik məlumatların hazırlanması, qrant proqramları və müxtəlif inzibati xidmətlərin fəaliyyəti müvəqqəti dayandırılır.

Tarixdə neçə dəfə baş verib?

ABŞ tarixində "government shutdown" bir neçə dəfə qeydə alınıb. Ən diqqətçəkən hallardan bəziləri bunlardır:

- 1980 – Cimmi Karter administrasiyası dövründə ilk müasir şatdaun;
- 1981, 1984 və 1986 – Ronald Reyqan administrasiyası dövründə üç ayrı şatdaun;
- 1990 – Corc H.V. Buş administrasiyası dövründə üç günlük fəaliyyət dayanması;
- 1995 və 1995–1996 – Bill Klinton administrasiyası dövründə iki şatdaun, onlardan biri 21 gün davam edib;
- 2013 – Barak Obama administrasiyası dövründə 16 günlük şatdaun;
- 2018 (yanvar) – Donald Trampın ilk prezidentliyi dövründə üç günlük şatdaun;
- 2018–2019 – 35 gün davam edən şatdaun;
- 2025 – federal hökumətin fəaliyyətinin 43 gün dayanması ilə rekord müddətli şatdaunlardan biri;
- 2026 – əvvəlcə ümumi federal hökuməti əhatə edən dörd günlük, daha sonra isə Daxili Təhlükəsizlik Nazirliyini (DHS) əhatə edən 76 günlük qismən şatdaun.

Beləliklə, "government shutdown" ABŞ siyasi sistemində Konqres və Ağ Ev arasında büdcə ilə bağlı razılığın əldə olunmaması nəticəsində yaranan və federal qurumların bir hissəsinin fəaliyyətini müvəqqəti məhdudlaşdıran mexanizmdir. Bu proses hər dəfə ölkə iqtisadiyyatına, dövlət xidmətlərinə və milyonlarla ABŞ vətəndaşının gündəlik həyatına birbaşa təsir göstərir.